Wat maakt het paleis van Fontainebleau bijzonder?
Het paleis van Fontainebleau werd van de twaalfde eeuw tot Napoleon III vrijwel ononderbroken bewoond en verbouwd, waardoor het geen eenduidige stijlperiode toont maar een opeenstapeling van bijna acht eeuwen Franse geschiedenis in één gebouw. Waar Versailles in korte tijd is neergezet als bewust statement van Lodewijk XIV, groeide Fontainebleau organisch: een middeleeuws jachtslot werd renaissancepaleis onder François I, kreeg barokke uitbreidingen onder de Bourbons en werd tenslotte het favoriete residentie- en regeringspaleis van Napoleon. Die gelaagdheid maakt een bezoek anders dan aan Versailles: minder symmetrische pracht, meer historische diepte per zaal.
Het paleis ligt aan de rand van het gelijknamige bos, dat apart bekendstaat om wandelroutes en klimrotsen. Wie daarvoor komt, leest verder in het artikel over wandelen en klimmen in het bos van Fontainebleau; dit artikel behandelt uitsluitend het paleis zelf.
De middeleeuwen en de vroege Franse kroon
De geschiedenis van het paleis valt grofweg in drie lagen uiteen, die u tijdens een bezoek ook terugziet in de architectuur en de inrichting van de zalen. De oudste laag ontstond als versterkt jachtverblijf midden in het bos, op een plek met een bron (de "fontaine" in de naam) die al in de twaalfde eeuw door de Franse koningen werd gebruikt. Lodewijk VII liet er een kapel bouwen, en het domein bleef daarna eeuwenlang in gebruik bij opeenvolgende koningen als uitvalsbasis voor de jacht in het omliggende woud. Van dit oudste bouwwerk is weinig origineel bewaard; de middeleeuwse donjon vormt wel nog altijd de kern rond welke latere vleugels zijn gebouwd.
François I en de School van Fontainebleau
De ingrijpendste verbouwing kwam er onder François I, vanaf 1528. Hij liet het middeleeuwse jachtslot grotendeels afbreken en vervangen door een renaissancepaleis, en haalde Italiaanse kunstenaars als Rosso Fiorentino en Francesco Primaticcio naar Fontainebleau om de interieurs te verzorgen. Hun werk, een combinatie van stucwerk en fresco's, leverde een eigen stijl op die de kunstgeschiedenis kent als de School van Fontainebleau: een van de eerste plekken waar de Italiaanse renaissance zich buiten Italië verspreidde.
Galerie François I
Het resultaat van die samenwerking is nog steeds te zien in de Galerie François I, een langwerpige zaal waar houtsnijwerk, stucreliëfs en beschilderde panelen elkaar afwisselen langs beide wanden. De galerij verbeeldt in allegorische taferelen het leven en de idealen van de koning, en geldt als het oudste en best bewaarde voorbeeld van deze renaissancestijl in Frankrijk.
Van Hendrik II tot Napoleon
Na François I bleven opvolgende koningen aan het paleis bouwen. Hendrik II liet de balzaal (Salle de Bal) voltooien, een zaal met een houten cassetteplafond en een schouw die aan weerszijden door de koninklijke monogrammen wordt geflankeerd. Lodewijk XIV en Lodewijk XV lieten appartementen herinrichten in de mode van hun tijd, en in 1685 ondertekende Lodewijk XIV in Fontainebleau het edict dat het Edict van Nantes introk, met verstrekkende gevolgen voor de Franse protestanten.
Na de Franse Revolutie raakte het paleis verwaarloosd en deels geplunderd. Napoleon liet het vanaf 1803 herstellen en maakte er zijn favoriete residentie buiten Parijs van, dichter bij de hoofdstad dan Versailles en minder beladen met het imago van het ancien régime. Hij liet de voormalige koninklijke slaapkamer ombouwen tot troonzaal, de Salle du Trône, die nog altijd de enige bewaarde troonzaal uit de napoleontische periode in Frankrijk is.
De hoefijzertrap en de Cour des Adieux
Het bekendste beeld van het paleis is de hoefijzertrap (escalier en fer-à-cheval) aan de binnenplaats die tegenwoordig de Cour des Adieux heet, oorspronkelijk de Cour du Cheval Blanc. De trap dateert uit de jaren 1630, gebouwd in opdracht van Lodewijk XIII, en splitst zich in twee gebogen armen die naar een gemeenschappelijk bordes boven de hoofdingang leiden.
De binnenplaats ontleent haar huidige naam aan een gebeurtenis in april 1814: na zijn gedwongen abdicatie sprak Napoleon hier zijn Oude Garde toe voordat hij in ballingschap naar Elba vertrok. Die afscheidsrede aan de voet van de trap gaf de binnenplaats de naam die ze nog altijd draagt. Het is een van de weinige plekken op het domein waar u ook zonder toegangsbewijs kunt komen, omdat de binnenplaats vanaf de stad vrij toegankelijk is.
Wat u binnen ziet: de belangrijkste zalen
Een toegangsbewijs geeft toegang tot de Grands Appartements en het Musée Napoléon Ier. De route voert u onder meer langs:
- de Galerie François I, met het stucwerk en de fresco's van de School van Fontainebleau
- de balzaal van Hendrik II, met het cassetteplafond en de monumentale schouw
- de Salle du Trône, de troonzaal die Napoleon liet inrichten in de voormalige koninklijke slaapkamer
- het Appartement van de keizerin, waar het bed en het interieur nog de sfeer van het napoleontische hof ademen
- de kapel van de Drievuldigheid, waar Lodewijk XV trouwde en waar later doopplechtigheden plaatsvonden
Het Musée Napoléon Ier toont daarnaast persoonlijke voorwerpen, kleding, wapens en herinneringsstukken aan Napoleon en zijn familie, verspreid over een aparte vleugel van het paleis.
Tarieven en openingstijden in 2026
Het paleis is dagelijks open, behalve op dinsdag en op 1 januari, 1 mei en 25 december. De openingstijden verschillen per seizoen:
- van april tot en met september: 9.30 tot 18.00 uur, laatste toegang om 17.15 uur
- van oktober tot en met maart: 9.30 tot 17.00 uur, laatste toegang om 16.15 uur
Een volledig toegangsbewijs voor de Grands Appartements en het Musée Napoléon Ier kost in 2026 17 euro voor het volledige tarief en 15 euro voor het gereduceerde tarief. Wie binnen het laatste uur voor sluiting binnenkomt, betaalt een verlaagd tarief van ongeveer 13 euro; u heeft dan uiteraard minder tijd voor het bezoek. De tuinen en het park rond het paleis zijn het hele jaar gratis toegankelijk, ook op de dagen dat het paleis zelf gesloten is.
Op de eerste zondag van de maand is de toegang tot het paleis gratis, behalve in juli en augustus. Dat is meteen een van de drukkere momenten van de maand.
Tickets reserveren: geen vast tijdslot nodig
Anders dan bij Versailles is een vast tijdslot voor een individueel bezoek aan Fontainebleau niet verplicht. U koopt het toegangsbewijs online op de officiële site van het paleis en toont het bij de ingang; het is de hele openingsdag geldig vanaf 9.30 uur tot de laatste toegang, en u kunt er gedurende die dag ook weer in en uit. Alleen wie een rondleiding met gids boekt, krijgt daarbij een vast starttijdstip.
Koop het ticket bij voorkeur vooraf online, zodat u de kassarij overslaat. Vermijd tussenpersonen die op straat bij de ingang tickets aanbieden tegen een hoger tarief dan de officiële prijs.
Praktisch: van Gare de Lyon naar het paleis
De reis vanaf Parijs verloopt in twee stappen: de trein naar Fontainebleau-Avon en vandaar het laatste stuk naar het paleis zelf.
Met de trein
Vanaf Gare de Lyon rijdt de Transilien-lijn R rechtstreeks naar station Fontainebleau-Avon, met tussenstops in Melun en Bois-le-Roi. De rit duurt ongeveer drie kwartier. Fontainebleau valt binnen het vaste zonetarief van Île-de-France, dus een los treinkaartje of een Navigo-abonnement met de juiste zones volstaat; een aparte reservering is niet nodig.
Van station naar paleis
Het station ligt op zo'n twee kilometer van het paleis, een wandeling van ongeveer vijfentwintig minuten. Wie dat liever overslaat, neemt de stadsbus richting het centrum tot de halte Château, een rit van een kwartier. Bij aankomst in de stad Fontainebleau loopt u de laatste meters via de Cour des Adieux, zodat de hoefijzertrap meteen het eerste beeld is dat u van het paleis krijgt.
Trek voor de Grands Appartements en het museum samen ongeveer anderhalf tot twee uur uit; met de tuinen erbij loopt dat op tot een halve dag. Combineer het bezoek eventueel met een wandeling door het schildersdorp Barbizon, vlak bij het bos, zoals beschreven in Barbizon bezoeken. Wie liever een overzicht van meerdere uitstapjes vanuit Parijs bekijkt, vindt dat in de mooiste dagtrips vanuit Parijs.
