Het ontwerp van André Le Nôtre
De tuinen van Versailles zijn ontworpen door André Le Nôtre, de tuinarchitect van Lodewijk XIV, en vormen een van de bekendste voorbeelden van de Franse formele tuinstijl. Le Nôtre werkte vanaf 1661 aan het park en legde een strak geometrisch patroon aan van rechte lanen, symmetrische perken, bassins en beeldengroepen, met het paleis als middelpunt van waaruit alle lijnen vertrekken. Waar een landschapstuin de natuur nabootst, dwingt de Franse tuin de natuur juist in een strikte orde: hagen worden strak geschoren, water ligt in rechte bassins en kanalen, en elk gezichtspunt vanaf het terras is berekend.
Het park beslaat ruim 800 hectare, waarvan de tuinen rond het paleis zelf – met de perken, bassins en de eerste bosquets – het intensiefst zijn aangelegd. Verderop gaat de aanleg over in het uitgestrektere park met het Grand Canal en de bossen richting het landgoed van Trianon. Voor een bezoek is het nuttig dit onderscheid te kennen: de tuinen bij het paleis zijn in een uur of twee goed te overzien, het hele domein met Trianon vult een dag.
De belangrijkste onderdelen van het park
Vanaf het terras achter het paleis opent zich het uitzicht over de tuinen. Een aantal onderdelen keert terug in vrijwel elke beschrijving van het park, en het is de moeite waard ze gericht op te zoeken in plaats van willekeurig rond te lopen.
Het Parterre d'Eau en het Bassin de Latone
Direct onder het terras liggen de twee grote spiegelvijvers van het Parterre d'Eau, met daarachter het Bassin de Latone. Deze fontein toont de mythe van Latona, die door boze boeren in kikkers en hagedissen werd veranderd omdat ze weigerden haar te laten drinken; de vergulde figuren rond de trapsgewijze bekkens verbeelden die gedaanteverwisseling. Op fonteindagen behoort dit bassin tot de bekendste beelden van de show.
De Tapis Vert en het Bassin d'Apollon
Vanaf Latone loopt de brede grasstrook van de Tapis Vert, het groene tapijt, rechtstreeks naar het Bassin d'Apollon, waar een vergulde beeldengroep de zonnegod Apollo toont die 's ochtends met zijn wagen uit zee opstijgt, een directe verwijzing naar Lodewijk XIV als Zonnekoning. Dit bassin markeert de overgang van de intieme tuin bij het paleis naar het open Grand Canal.
Het Grand Canal
Achter het Bassin d'Apollon strekt het kruisvormige Grand Canal zich uit over ruim anderhalve kilometer. Het kanaal werd oorspronkelijk gebruikt voor scheepvaartspektakels en gondelvaarten; tegenwoordig kunt u er een roeiboot of een elektrisch bootje huren. Wie het park in zijn volle lengte wil ervaren, loopt of vaart hier het beste een stuk mee.
De Orangerie
Ten zuiden van het paleis, op een lager gelegen terras, ligt de Orangerie, waar honderden citrusbomen in potten staan die 's zomers buiten staan opgesteld en 's winters in de galerij overwinteren. De symmetrische trappen aan weerszijden en het uitzicht over het Zwitsers meer maken dit een rustiger hoekje van het domein.
De Colonnade en de bosquets
Verspreid tussen de brede lanen liggen de bosquets: kleinere, besloten stukjes bos met eigen fonteinen, beelden en paden, oorspronkelijk bedoeld als verrassende buitenkamers tussen de strakke lanen. De Colonnade, een ronde marmeren zuilengalerij met een eigen fontein in het midden, is een van de bekendste. Veel bosquets zijn het hele jaar vrij te belopen, maar enkele gerestaureerde exemplaren, met hun kwetsbare fonteinen, zijn alleen tijdens de Grandes Eaux Musicales toegankelijk.
Wanneer zijn de tuinen gratis en wanneer betaalt u toegang?
De tuinen van Versailles zijn op vrijwel alle dagen van het jaar gratis te bezoeken, ook zonder ticket voor het paleis. U kunt dus, los van een rondleiding door de Spiegelzaal, gewoon door de perken en langs de bassins wandelen.
Er is één belangrijke uitzondering. Op de dagen van de Grandes Eaux Musicales en de Jardins Musicaux, doorgaans in het weekend en op een aantal doordeweekse dagen tussen begin april en begin november, geldt een toeslag voor toegang tot de tuinen, van ongeveer 10 euro. Die toeslag is inbegrepen in het Passport-ticket voor het paleis, maar niet in een los ticket voor alleen het paleis. Op die dagen betaalt u dus apart voor de tuin, ook als u het paleis niet bezoekt. De exacte data, tarieven en het verschil tussen beide shows leest u in het artikel over de Grandes Eaux Musicales van Versailles.
Wilt u de tuinen zonder toeslag zien, plan uw bezoek dan op een doordeweekse dag buiten de aangewezen fonteindagen. Op de eerste zondag van de maand tussen november en maart is bovendien het hele domein, inclusief paleis en Trianon, gratis toegankelijk, al is dat meteen een van de drukkere dagen van het seizoen.
Hoeveel tijd moet u uittrekken en welke route ligt voor de hand?
Voor de tuinen direct rond het paleis, het Parterre d'Eau, Latone, de Tapis Vert en het Bassin d'Apollon, volstaan anderhalf tot twee uur rustig wandelen. Wilt u ook een stuk langs het Grand Canal lopen of een boot huren, reken dan op een halve dag. Combineert u de tuinen met een bezoek aan het Grand en Petit Trianon en het Hameau de la Reine, dan bent u al snel een hele dag onderweg, omdat de afstanden tussen het paleis en het Trianon-landgoed meer dan een kilometer bedragen.
Een logische route begint op het terras achter het paleis, gaat via het Parterre d'Eau naar het Bassin de Latone, volgt de Tapis Vert naar het Bassin d'Apollon en eindigt bij het Grand Canal. Van daaruit kunt u linksaf richting de Trianons lopen, of rechtsomkeert maken naar de Orangerie en de zuidelijke bosquets. Wie de afstand naar Trianon niet wil lopen, kan er ook met een gehuurde fiets komen; de mogelijkheden daarvoor staan beschreven in het artikel over Versailles per fiets verkennen.
Praktische tips
Draag comfortabel schoeisel: het park is grotendeels onverhard grind en zand, en de afstanden zijn groter dan ze op de kaart lijken. Neem water mee, vooral in de zomer, want schaduw is niet overal binnen handbereik.
Kom bij voorkeur vroeg op de dag. De tuinen zelf kennen geen tijdslot, maar rond het middaguur is het bij Latone en de Tapis Vert het drukst, vooral op fonteindagen. Wie er al bij opening is, heeft de belangrijkste bassins nog rustig voor zichzelf.
Combineer een bezoek aan de tuinen met het paleis zelf als u het domein voor het eerst bezoekt; praktische informatie over kaartjes en openingstijden staat in het artikel over het kasteel van Versailles bezoeken.
